De meeste websites bieden een hoofdmenu en soms een interne zoekfunctie, en laten het daarbij. De sitemap staat vaak onderaan de pagina, als een onopvallende link waar maar weinig bezoekers op klikken.
De aanbevelingen van het W3C benadrukken dat meerdere manieren om pagina’s te bereiken (navigatie, zoeken, sitemap) gebruikers helpen hun weg te vinden. Een goed ontworpen sitemap is meer dan een lijst met links: hij structureert de toegang tot informatie volgens een logica die noch het menu, noch de zoekbalk op zichzelf biedt.
HTML-sitemap, XML-sitemap en sitestructuur: drie verschillende zaken
In de meeste artikelen over dit onderwerp worden deze drie termen door elkaar gehaald. De HTML-sitemap is een webpagina die bezoekers kunnen bekijken en die de rubrieken en subrubrieken in een hiërarchische lijst weergeeft. De XML-sitemap is een technisch bestand voor zoekmachinerobots, waarin staat welke URL’s ze moeten crawlen. De sitestructuur verwijst naar de conceptuele opbouw van de website: het schema dat de pagina’s ordent, van de homepage tot de diepste niveaus.
Deze drie elementen vullen elkaar aan, maar vervangen elkaar niet. Een goed ingevulde XML-sitemap helpt een bezoeker die op de website verdwaald is niet verder. Omgekeerd garandeert een zorgvuldig samengestelde HTML-sitemap niet dat Google alle pagina’s crawlt. De sitestructuur gaat aan beide vooraf: het is het architectenplan voordat de bouw begint.
Wie wil zien hoe een HTML-sitemap de rubrieken van een webshop kan structureren, vindt in de sitemap van Lol Baby een voorbeeld van deze aanpak, toegepast op een catalogus met kinderproducten en duidelijk hiërarchisch ingedeelde categorieën.
Navigatie, interne zoekfunctie en sitemap: waarom één kanaal niet volstaat
Een hoofdmenu bevat de rubrieken op het hoogste niveau. Het werkt goed wanneer de bezoeker weet wat hij zoekt en de website maar weinig pagina’s heeft. Zodra het aantal categorieën toeneemt, wordt het menu óf te vol, óf te eenvoudig, waardoor bezoekers steeds meer moeten klikken.
De interne zoekfunctie helpt bezoekers die een specifieke zoekterm kennen. Ze schiet tekort wanneer de zoekopdracht vaag is of wanneer de gebruiker de terminologie van de website niet kent. Een ouder die op een website voor baby- en kinderartikelen zoekt naar een ‘meegroei-autostoel’, vindt niets als het product is ingedeeld onder ‘zitverhoger groep 1/2/3’.
De HTML-sitemap vult deze twee tekortkomingen aan:
- Hij biedt een overzicht van alle rubrieken, zonder dat de bezoeker pagina voor pagina hoeft te navigeren. Zo zijn er minder klikken nodig om een bron te bereiken die op het derde niveau verborgen zit.
- Hij werkt als een thematische index voor bezoekers die zonder een duidelijk doel rondkijken. Zo kunnen ze categorieën ontdekken die ze niet in het menu zouden hebben verwacht.
- Hij biedt een alternatief wanneer de interne zoekfunctie geen resultaten oplevert of slecht gerangschikte resultaten toont, met een gestructureerde route op basis van de hiërarchie van de website.
Het W3C beveelt aan om verschillende navigatiemogelijkheden te combineren en daar hulpmiddelen zoals broodkruimelnavigatie en duidelijke paginatitels aan toe te voegen, zodat bezoekers altijd weten waar ze zich in de structuur bevinden.
Een HTML-sitemap structureren zodat bezoekers rubrieken makkelijk vinden
Een sitemap die honderden links zonder zichtbare logica achter elkaar zet, schiet zijn doel voorbij. De visuele hiërarchie bepaalt hoe bruikbaar de sitemap is. Als alle pagina’s op hetzelfde niveau staan, krijgt de bezoeker een muur van tekst voorgeschoteld, vergelijkbaar met een telefoonboek.
Indeling in categorieën en beperkte diepte
Pagina’s moeten worden gegroepeerd onder duidelijke categorietitels, die op hun beurt de werkelijke sitestructuur volgen. In de meeste gevallen volstaan drie niveaus: categorie, subcategorie en pagina. Meer niveaus maken de sitemap net zo complex als de structuur die hij juist moet vereenvoudigen.
De linkteksten moeten overeenkomen met de daadwerkelijke paginatitels. Een link met de naam ‘Onze oplossingen’ die naar een pagina met de titel ‘Tarieven voor professionals’ leidt, schaadt het vertrouwen. Bezoekers die de sitemap scannen, vertrouwen op de overeenstemming tussen wat ze lezen en wat ze na een klik aantreffen.
Leesvolgorde en visuele conventies
Ook over de volgorde van de rubrieken in de sitemap moet worden nagedacht. Twee benaderingen werken goed: dezelfde volgorde als in het hoofdmenu, zodat bezoekers hun vertrouwde structuur terugvinden, of een indeling op basis van hoe vaak pagina’s worden bezocht, waarbij de populairste pagina’s bovenaan staan. De keuze hangt af van het bezoekersprofiel en het aantal pagina’s.
Inspringingen en geneste lijsten geven de hiërarchie duidelijker aan dan kleurvlakken of blokken. Een sitemap die goed leesbaar is op mobiel vereist ook korte linkteksten en voldoende ruimte tussen de links, zodat bezoekers op een touchscreen niet per ongeluk de verkeerde link aantikken.
Beperkingen van de sitemap bij grote websites
Op een blog met enkele tientallen artikelen of een bedrijfswebsite met tien pagina’s doet de HTML-sitemap zonder problemen zijn werk. Voor webshops met duizenden productpagina’s of redactionele portalen met uitgebreide archieven wordt het ingewikkelder.
Alle pagina’s van zo’n grote website op één HTML-pagina zetten, levert een onbruikbaar document op. Sommige websites vermelden in de sitemap alleen categorieën en subcategorieën, zonder af te dalen tot het niveau van afzonderlijke pagina’s. Andere verdelen de sitemap per thema, met een hoofdpagina die naar deelsitemaps verwijst.
Ook de XML-sitemap kent een vergelijkbare beperking: één bestand mag maximaal 50.000 URL’s of 50 MB ongecomprimeerde data bevatten. Daarboven moet het worden opgesplitst in meerdere bestanden die via een index met elkaar zijn verbonden. Deze technische beperking van de XML-sitemap geldt niet rechtstreeks voor de HTML-sitemap, maar illustreert een algemeen principe: boven een bepaalde omvang verliest elke platte lijst zijn nut.
Een gegeven ontbreekt vaak in handleidingen over dit onderwerp: in geen enkele openbare studie is vastgelegd vanaf welk punt een HTML-sitemap averechts werkt. De beslissing hangt af van gebruikerstests op de betreffende website, waarbij wordt gemeten of bezoekers deze pagina daadwerkelijk gebruiken en hoeveel klikken ze ermee besparen.
De sitemap blijft een van de hulpmiddelen om bezoekers wegwijs te maken. De waarde ervan hangt af van de samenhang tussen de sitestructuur en de werkelijke verwachtingen van bezoekers. Een perfect georganiseerde sitemap kan een onduidelijke sitestructuur niet compenseren. Hij legt die juist bloot.
